Tranh khắc gỗ là một loại hình nghệ thuật truyền thống và luôn được xem là một giá trị thẩm mỹ đặc trưng của Việt Nam. Nằm tại tỉnh Bắc Ninh, cách Hà Nội khoảng 40 km, làng Đông Hồ đã sản xuất tranh từ xa xưa. Xuất hiện từ khoảng thế kỷ XVI, tranh Đông Hồ nguyên bản được làm hoàn toàn thủ công với sự kiên nhẫn và khéo léo của các nghệ nhân – những người đã tạo nên danh tiếng cho làng nghề. Những sản phẩm độc đáo này từ lâu đã đi vào đời sống tinh thần của người Việt.
Trước đây, tranh Đông Hồ là một phần không thể thiếu trong dịp Tết, được dùng để trang trí bàn thờ, chùa chiền và đình làng. Tuy nhiên, theo thời gian, truyền thống này dần mai một dưới tác động của các sản phẩm tranh hiện đại và hàng giả mang danh Đông Hồ.
Ngày nay, chỉ còn một số ít nghệ nhân kiên trì gìn giữ nghề. Tuy vậy, nhờ việc chuyển đổi các xưởng thành không gian bảo tồn, hoạt động sản xuất đã phần nào được khôi phục. Nhờ đó, làng Đông Hồ tìm được hướng đi mới thông qua du lịch, góp phần duy trì dòng tranh nổi tiếng với màu sắc rực rỡ và vẻ đẹp độc đáo.
Tranh Đông Hồ thường tái hiện những cảnh sinh hoạt truyền thống của người Việt ở nông thôn như làm ruộng, lễ hội, trò chơi dân gian, đồng thời cũng phản ánh, châm biếm những thói hư tật xấu của xã hội quan lại xưa. “Hứng dừa”, “Đám cưới chuột”, “Đàn lợn”, “Mục đồng cưỡi trâu” là những tác phẩm tiêu biểu.
“Đám cưới chuột” là một trong những bức tranh nổi tiếng nhất của làng.
Kỹ thuật làm tranh được truyền từ đời này sang đời khác trong các gia đình. Các bản khắc gỗ được chạm khắc bằng đục để tạo đường nét và in màu. Màu sắc đều có nguồn gốc tự nhiên: nhựa cây, hoa dâm bụt hoặc gỗ vang cho màu đỏ; gỉ đồng, lá thông và vỏ sò nghiền cho màu xanh; tro rơm và lá tre đốt cho màu đen; nụ hoa hòe cho màu vàng; bột xà cừ cho màu trắng.
Địa chỉ: Làng Đông Hồ, xã Song Hồ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh.
Cách Hà Nội khoảng 15 km, nằm bên bờ sông Hồng, làng Bát Tràng mang dáng dấp như một đô thị cổ. Đây là làng nghề nổi tiếng với kỹ thuật làm gốm truyền thống lâu đời. Tên gọi “Bát Tràng” có nghĩa là “vùng đất lớn chuyên làm bát” theo Hán tự. Đây là làng gốm lâu đời và nổi tiếng nhất Việt Nam. Nhờ sự khéo léo và sáng tạo của các nghệ nhân, sản phẩm gốm Bát Tràng được biết đến cả trong nước lẫn quốc tế.
Khoảng năm 1100, có người đã truyền dạy cho dân làng cách làm gốm trắng, sau đó phát triển kỹ thuật làm gốm từ đất đỏ phủ men trắng.
Trải qua nhiều thế kỷ, làng Bát Tràng đã phát triển mạnh mẽ. Trong nhiều đền chùa, các hiện vật văn hóa đều là gốm Bát Tràng. Ngoài ra, làng còn nổi tiếng với gạch, được sử dụng trong nhiều công trình kiến trúc lịch sử như Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu, v.v.
Ngày nay, các nghệ nhân vẫn duy trì phương thức sản xuất thủ công, tạo ra những sản phẩm sứ cao cấp được nung trong lò. Trong khi nhiều nghề truyền thống khác đang mai một, Bát Tràng vẫn không ngừng phát triển và xuất khẩu sản phẩm. Từ gốm, sành đến sứ, các sản phẩm như chậu, đĩa, bình, tách hay vò rượu đều mang vẻ đẹp tinh tế và chắc chắn sẽ khiến du khách thích thú.
Bạn nên đưa điểm đến này vào hành trình khám phá Việt Nam để tìm hiểu quy trình làm gốm phức tạp và mua sắm. Làng có một khu chợ lớn với nhiều cửa hàng và xưởng gốm. Các sản phẩm đa dạng về hình dáng và màu sắc, từ bình dân đến nghệ thuật, phù hợp với mọi lứa tuổi. Người yêu gốm sẽ có rất nhiều lựa chọn để mua những món quà lưu niệm đẹp.
Khi dạo quanh các con ngõ nhỏ, bạn sẽ thấy các thợ gốm vận hành lò than truyền thống, hoặc đang trang trí sản phẩm bằng tay. Một số nơi còn cho phép du khách tự tay tạo hình và trang trí sản phẩm của mình.
Địa chỉ: Xã Bát Tràng, huyện Gia Lâm.
Cách trung tâm Hà Nội khoảng 15 km, Vạn Phúc nổi tiếng với nghề dệt lụa. Tương truyền bà La Thị Nga là người đặt nền móng cho nghề tại đây. Lụa của làng xưa kia chủ yếu phục vụ tầng lớp thượng lưu như vua chúa, quan lại và giới giàu có. Suốt hơn 1.000 năm qua, người dân nơi đây luôn nổi tiếng với nghề dệt lụa truyền thống. Vạn Phúc cũng được xem là làng dệt lụa lâu đời nhất vẫn còn hoạt động đến ngày nay.
Nổi tiếng với sự tinh xảo, mềm mại và màu sắc thanh nhã, lụa truyền thống Việt Nam hiện nay được xuất khẩu đi khắp thế giới và được nhiều thương hiệu cao cấp Đông – Tây ưa chuộng nhờ chất lượng, độ bền và vẻ đẹp. Vì vậy, nhiều khách hàng, đặc biệt là du khách quốc tế, vẫn ưu tiên lựa chọn lụa Vạn Phúc dù thị trường có rất nhiều loại lụa khác nhau.
Lụa Vạn Phúc được dệt từ nguyên liệu tự nhiên nên rất mềm mại và mịn. Sản phẩm có màu sắc đa dạng, hoa văn phong phú. Các loại lụa gồm gấm cao cấp dành cho vua chúa, quan lại và các loại khác như the, lanh, satin dành cho tầng lớp khá giả.
Quy trình sản xuất lụa khá dài, bắt đầu từ việc trồng dâu – nguồn thức ăn chính của tằm. Sau đó là nuôi tằm, lấy kén và kéo sợi sau khi luộc kén trong nước sôi. Tiếp theo là nhuộm, phơi khô và dệt. Sau khi dệt xong, vải lại tiếp tục được nhuộm và phơi thêm lần nữa.
Khi đến đây, bạn có thể tham quan đền thờ tổ nghề – nơi tôn vinh người đã truyền dạy nghề dệt cho dân làng và học trò từ các vùng khác. Những cửa hàng trưng bày vải lụa nhiều màu sắc sẽ khiến du khách không khỏi trầm trồ, trong khi âm thanh khung cửi vẫn vang lên đều đặn trong các gia đình.
Vạn Phúc là điểm đến yêu thích của nhiều du khách, đặc biệt là người nước ngoài. Tại đây, bạn có thể lựa chọn các sản phẩm lụa phù hợp với mọi độ tuổi, đồng thời tìm hiểu quy trình sản xuất. Đừng bỏ lỡ cơ hội khám phá ngôi làng đầy màu sắc và trải nghiệm thú vị này!
Hiện nay, làng tổ chức các tour tham quan giúp du khách khám phá xưởng sản xuất với máy móc cổ, tìm hiểu quy trình tạo ra những sản phẩm lụa cao cấp. Du khách cũng có thể trò chuyện với nghệ nhân và tìm hiểu lịch sử làng nghề.
Bên bờ sông Nhuệ, bạn còn có thể chiêm ngưỡng cổng làng với kiến trúc truyền thống, tường gạch đỏ, mái ngói và họa tiết rồng phượng đặc trưng.
Địa chỉ: Làng Vạn Phúc, quận Hà Đông, Hà Nội.
Làng nón Chuông nằm tại huyện Thanh Oai, cách trung tâm Hà Nội khoảng 30 km. Nón lá Chuông được yêu thích nhờ vẻ đẹp thanh thoát và chất lượng tốt.
Với lịch sử hơn 300 năm, nón lá Chuông là biểu tượng của vẻ đẹp phụ nữ Việt Nam và là vật dụng quen thuộc trong đời sống hằng ngày. Hình ảnh nón lá còn là nguồn cảm hứng bất tận trong thơ ca, hội họa và thời trang.
Chợ nón của làng họp 6 phiên mỗi tháng (từ 6h đến 8h sáng), vào các ngày 4, 10, 14, 20, 24 và 30 âm lịch. Chợ chuyên bán nón và các phụ kiện liên quan. Nghệ nhân thường đến sớm để mua nguyên liệu, đồng thời cũng có bán các sản phẩm hoàn thiện.
Nguyên liệu làm nón khá đơn giản: lá non được phơi khô, sợi cước (hoặc sợi từ cây lạt), và tre để làm khung.
Quy trình chế tác khá công phu: lá được phơi khô, là phẳng bằng nhiệt độ thích hợp, sau đó hun bằng lưu huỳnh để tẩy trắng và chống mốc. Tre được chẻ nhỏ, uốn thành khung gồm 16 vòng. Khung cũng được hun khói để chống mối mọt. Cuối cùng, nghệ nhân phủ lá lên khung và khâu cố định theo các đường vòng.
Bạn có thể dễ dàng đưa làng Chuông vào lịch trình vì chuyến tham quan chỉ mất một buổi sáng. Nếu còn thời gian, bạn có thể ghé thăm các địa điểm văn hóa lân cận như núi Trầm, chùa Trầm hoặc chùa Trăm Gian.
Tại đây, bạn sẽ thấy rõ nét đặc trưng của một làng quê Bắc Bộ truyền thống: cổng làng, đình, chùa, chợ và những ngôi nhà nhỏ bao quanh bởi vườn cây. Bạn có thể tham quan các xưởng sản xuất, mua quà lưu niệm, ghé thăm nhà nghệ nhân, quan sát quy trình làm nón và dạo chơi bằng xe đạp hoặc đi bộ để cảm nhận vẻ đẹp thanh bình của làng quê Việt Nam.
Địa chỉ: Xã Phương Trung, huyện Thanh Oai.
Trên đây là những làng nghề truyền thống quanh Hà Nội mà Galatouriste muốn gợi ý cho hành trình khám phá Việt Nam của bạn. Hãy đưa chúng vào lịch trình để làm phong phú thêm trải nghiệm và cảm xúc của bạn!
